De antiwitwaswet bepaalt onder welke omstandigheden tussenpersonen (banken, notarissen, casino's, belastingconsulenten, advocaten,...) de Cel voor Financiële Informatieverwerking, beter bekend als de witwascel, moeten informeren als zij vermoeden dat klanten gelden afkomstig uit ernstige en georganiseerde fiscale fraude proberen wit te wassen.

De Programmawet van 27 april 2007 heeft het preventieve luik van de antiwitwaswet uitgebreid. Tot dan was er enkel meldingsplicht bij het vermoeden van 'ernstige en georganiseerde fraude'. Nu is er een nauwkeurige lijst van indicatoren die witwasoperaties kunnen doen vermoeden. Zodra een tussenpersoon minstens één van de indicatoren opspoort moet die de witwascel onmiddellijk inlichten. Voorbeelden van de indicatoren zijn transacties met brievenbusvennootschappen en offshore-vennootschappen, het gebruik van stromannen, de vaststelling van onregelmatigheden in de facturen, enzovoort.

Sp.a - fractieleider Dirk Van der Maelen: "Het is voor de tussenpersonen veel duidelijker wanneer zij transacties moeten melden aan de witwascel. Bovendien zijn de gedane meldingen sneller en gerichter. De witwascel zal het dossier doorverwijzen naar het parket indien zij oordeelt dat het kan gaan om witwassen van gelden van illegale oorsprong. Door de uitbreiding van het preventieve luik zijn er veel meer witwascontroles mogelijk. De uitbreiding van de meldingsplicht is een krachtig wapen in de strijd tegen de fiscale fraude."

Nu blijkt dat sommige tussenpersonen de indicatoren als bijvoeglijk beschouwen. De indicatoren zouden geen autonoom karakter hebben, waardoor ze enkel dienen als hulpmiddel en niet onmiddellijk leiden tot meldingsplicht. Dit is eveneens het standpunt van het IAB (Instituut van de Accountants en Belastingconsulenten), dat hierover een studiedag organiseert op 19 oktober. De voornaamste kritiek is dat de uitbreiding van de meldingsplicht tot teveel meldingen zou leiden en dat de witwascel zou dichtslibben bij gebrek aan een geschikt informaticasysteem en aan personeel.

Van der Maelen betreurt dat bepaalde tussenpersonen de meldingsplicht proberen uit te hollen. Hij heeft daarom aan minister Onkelinckx duidelijkheid gevraagd. De minister antwoordde dat "aanwezigheid van één van de indicatoren moet worden beschouwd als een wettelijk vermoeden dat het een feit of een verrichting betreft dat verband kan houden met witwassen van geld en waarvoor men dus een melding moet doen aan de Cel voor Financiële Informatieverwerking."

Van der Maelen is tevreden dat de minister bevestigt dat de vaststelling van één van de indicatoren onmiddellijk leidt tot meldingsplicht. "Dat sommigen beweren dat dit teveel meldingen zou opleveren, is de wereld op zijn kop. Het was net de bedoeling dat er meer en meer gerichte meldingen zouden gebeuren. Als men vreest dat de CFI zal dichtslibben, moet men investeren in informatica en personeel" zegt Van der Maelen.

In België zijn er ongeveer 13.000 meldingen per jaar van vermoedelijke witwasoperaties, tegenover 170.000 meldingen in Nederland. Daarvan waren er 31 afkomstig van bedrijfsrevisoren, externe accountants, externe belastingconsulenten en erkende boekhouders (in 2005). Van advocaten was er in 2005 geen enkele melding. De FAG([1]) beveelt de overheid dan ook aan deze beroepen bewuster te maken van hun verplichtingen op het gebied van witwas- en terrorismebestrijding.  De Belgische banken meldden in 2005 4.427 verdachte transacties. Alweer is het verschil met Nederland treffend: daar deden de banken 33.210 meldingen. Nochtans wordt 70% van de door Belgische banken gemelde gevallen in een gerechtelijk dossier opgenomen en kunnen we veronderstellen dat meer meldingen van banken zullen leiden tot de ontdekking van meer criminele activiteiten.

Door de uitbreiding van de meldingsplicht zou het aantal meldingen volgens een goedgeplaatste bron oplopen tot ongeveer 30.000. "Dat aantal moet de CFI toch aankunnen, zeker nu de cel met 5 personeelsleden versterkt is." zegt Van der Maelen. 

[1] De FAG (Financiële Actiegroep ter bestrijding van het witwassen van geld) is een internationale organisatie die tot doel heeft het beleid ter bestrijding van het witwassen van geld en de financiering van terrorisme te verbeteren. 31 landen, waarvan de meeste ook lid zijn van de OESO, en 2 regionale organisaties, waaronder de Europese Commissie, zijn lid van de FAG. Meer info op http://www.fatf-gafi.org/.